İslam coğrafyasında hayvanların insan gibi konuştuğu hikayeler: Kelile ve Dimne

İnsanı merkeze alan türcülüğün ideolojik bir saplantı haline dönüşmesi modern yakın dönemlerin icadıdır. Evet, türcülüğün adım adım gelişen bir öncesi de vardır; insan-doğa ilişkisi yerini insan-insan ilişkisine bıraktıkça hayvanlar süreç içinde ekonomik değerlere dönüştü. Yine de animizmin etkisiyle doğanın tüm varlıklarıyla barışık uzun yıllar yaşandı. Canlı cansız tüm varlıklar ruhları olan ve doğal çevremizin saygı duyulan parçalarıydı. Onlara simgesel, mistik ve dini anlamlar yükledik. İlk yazılış tarihi tam olarak bilinmeyen ve MS 100-500 yılları arasına tarihlenen Hint edebiyatından Pançatantra isimli hikaye kitabı hayvanlara yüklediğimiz anlamlarla ele almamız gereken bir kitaptır.

Pançatantra beş kitap demektir. Kitabın Sanskritçe aslı kaybolmuştur. Eser, İran’da Sasani döneminde 6. yüzyılda Pehleviceye, 570’li yıllarda Süryaniceye ve 8. yüzyıl ortalarında Arapçaya çevrildi. Daha sonraları da Avrupa dillerine çevrildi. Bu çevirilerin bazılarında eklemelerin de yapıldığını biliyoruz. Eser Ortaçağ ve sonrasında “Kelile ve Dimne” adıyla çok okunan bir hikaye kitabına dönüştü. Bu bakımdan Ortaçağ’da İslam edebi düzyazısının gelişmesinde bir dönüm noktası oluşturdu. Kelile ve Dimne hikayeleri 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’a sunulan “Hümayunname” isimli yazmayla Osmanlı edebiyatı külliyatına da girdi. Ahlaki ve politik mesajlar içeren bu hayvan masalları kitabına olan ilgi hala sürmektedir.

Kitabın bir Hint şehzadesinin eğitimi amacıyla kaleme alındığı söylenir. Şehzadenin eğitimi için görevlendirilen bir Vişnu rahibinin kitabın hazırlanmasında etkili olduğu düşünülüyor. Eserde her biri tantra adını taşıyan, yani “insanın zekasını kullanacağı hal”i içeren beş ana bölüm bulunur. Kitabın bir bölümünde Kelile ve Dimne hikayeleri yer alır. Hikayelerin ilerleyişi Debşelim (Far. Dâbeşlîm) adındaki hükümdarın sorularına cevap veren filozof Beydebâ’nın sözleriyle gelişir. Hikayelerin kahramanları da hayvanlardır.

Sonraları Avrupa’da fabl öyküleri olarak adlandırılan edebiyat türünün öncü örneği olan eserde Kelile ve Dimne isimli iki çakalın etrafında gelişen hikayeler anlatılır. Kelile fazilet sahibi, Dimne ise aklını hep kötülüğe kullanan bir çakaldır. Aslan, kaplan, maymun, fare, tilki, tavşan, kedi, balık, yılan, serçe, deve, kurbağa, karga, baykuş ve başka hayvanlar insanların doğal çevresinin varlıkları olarak ötekileştirilmeden hikayelerde yer alırlar. Hayvanların konuşturulduğu bu kitap, yöneticilere adaletli davranmaları için öğüt veren bir metin olması nedeniyle İslam coğrafyasında çok sevilmiştir.

Kelile ve Dimne hikayelerinin anlatıldığı Ortaçağ el yazmaları aynı zamanda minyatür resmin de önemli bir kaynağını oluşturur. Her minyatürlü yazmada olduğu gibi Kelile ve Dimne yazmalarında da metinde geçen anlatının resimleri yapılır. Kötü davranışların cezasız kalmayacağı gibi ders çıkartılan hikayeler Kelile ve Dimne’de çok işlenmiştir. Bu hikayelerden biri Dimne ile ilgilidir. Bu hikayede Dimne’nin kurnazlık yaparken hayatına mal olan olaylar dizisi anlatılmıştır. Çıkar için yandaşlık ya da yalakalık günümüzde de çok bilinen bir davranış bozukluğudur. Kurnaz Dimne aslanı etkilemek için birçok dalavere çevirir. Sonunda kendi kazdığı kuyuya kendisi düşerek feci şekilde öldürülür.

Dimne ve Kral Aslan arasında konuşma, Kelile ve Dimne Yazması 1429 tarihli Herat-İran’da hazırlanmış nüsha. Topkapı Sarayı Müzesi.

Baykuş ve kargalarla ilgili olan bir başka hikayede iyi gözlem yaparak değerlendirme yapmanın önemini anlatılır. Konu ile ilgili minyatürlerde Kral Karga’nın baykuşlara karşı mücadele etmenin ve korunmanın yollarını tespit etmek için dört vezir kargasıyla yaptığı toplantı resmedilmiştir. Resimde hiyerarşi hemen dikkati çeker. Kral karga daha yüksek bir yerden toplantıyı yönetir.

Kral Karga’nın danışmanlarıyla konuşması Kelile ve Dimne, 13. yüzyıl, Paris Bibiothèque National, MS, Arabe. nr. 3465.

Kelile ve Dimne’nin en sevilen ve bundan dolayı da çok sayıda farklı nüshada minyatürü yapılan hikâye, bir devenin kandırılarak öldürülüp yenmesi hakkındadır. Hikâyenin ana karakterleri Kelile, Dimne, Aslan ve Şetrebe’dir. Dimne’nin yalan ve dolanla etkilemeye çalıştığı Şetrebe, kandırılmanın bir biçimi olarak oyuna gelen deve hikayesini anlatır:

Bir ormanın kralı olan aslan ile ona hizmet eden kurt, çakal ve karga varmış. Kurt, çakal ve karga, aslanın avlayıp yediği hayvanların artıklarıyla beslenirmiş. Bir gün bu ormana yolunu kaybetmiş bir deve gelmiş. Aslan deveyi koruması altına almış. İlerleyen zamanlarda aslan bir fili avlarken yaralanmış ve av yapamaz hale gelmiş. Aslanın artıklarıyla beslenen hayvanlar da açlık çekmeye başlamışlar. Aslan siz avlanın ben de sizden yiyeyim dese de kurt, çakal ve karga avlanamazmış. Sonra üçü bir olup deveyi yemeyi düşünmüşler ve bu fikri aslana açmışlar. Aslan deveyi koruması altına aldığını söyleyerek aman verdiği birine zarar vermeyeceğini söylemiş. Cin fikirli karga da devenin kendi rızasıyla bedenini sunarsa sorun olmayacağını söylemiş. Aslan cevap vermemiş, susmuş. Karga, bu suskunluğu bir kabul olarak değerlendirerek arkadaşlarıyla deveyi kandırmanın planını yapmış. Bu plana göre, hepsi aslanın huzuruna çıkıp aslandan kendisini yemesini istemiş. Karga efendisinin aç ve bitkin olmasının kendilerini üzdüğünü söyleyerek duygusal bir ortam oluşturmuş. Ancak diğerleri ufacık bedenin aslanı doyurmayacağını söylemiş. Çakal ve kurt da aynı şekilde aslandan kendilerini yemesini istemişler. Ancak kendi bedenlerinin de küçük olduğunu ve aslanın doymayacağını birbirlerine söylemişler. Bütün olan biteni izleyen deve de gaza gelip aslanın gözüne gireceğini düşünerek kendi bedenini sunmuş. Söz devenin ağızdan çıkar çıkmaz da aslan ve diğer hayvanlar devenin üzerine çullanarak onu günlerce yemişler.

“Devenin oyuna getirilip yenmesi”, Londra’daki Bodleian Kütüphanesi’nde yer alan İbnü’lMuqaffa’nın Arapça el yazması Kelile ve Dimne. 1354 tarihli.

Kelile ve Dimne’de aslan, adil ve korkusuz olması gereken hükümdarı temsil eder. Karga, tilki, öküz, deve, sıçan, çakal gibi hayvanlar da aklın iyi kullanıldığı zaman neler olacağını veya akılsızca hareketlerin neler doğuracağı gösterir.

Kelile ve Dimne’nin sadece bir fabl hikayesi olmadığı, aynı zamanda bir siyasetname olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülür. Bir başka yaklaşım ise kitabın ahlak kitabı olduğu şeklindedir. Ancak hikayelerin verdiği kıssadan hisselere bakılırsa eserin hem siyasetname hem de bir ahlak kitabı olduğunu söylemek yanlış olmaz. Şirvan Kalsın’a göre, eserde verilen öğütler eski Hint devlet ve hükümet idaresi bilgisinin esaslarına dayanır. Eserde gösterilen etik değerler adalet, akıl /bilgi, erdem ve mutluluk etrafında gelişir.

“Değer ve itibar görmek kişiye huzur, mutluluk getirir bu da çaba ister”.

*Sanat Tarihçisi, Eskişehir Okulu

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
markajbet
asyabahis
slotbar
xslot
rexbet
romabet
sahabet
savoybetting
savoybetting
sekabet
setrabet
venüsbet
winxbet
orisbet
padişahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
polobet
pusulabet
redwin giriş
kralbet
ligobet
matadorbet
matbet
milanobet
milosbet
mobilbahis
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
restbet
Deneme bonusu
Deneme bonusu veren siteler
Deneme bonusu veren siteler
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
erzurum escort
Pendik Escort
pendik escort
ultrabet